Zwolnienia grupowe i odprawa — ile wynosi

Zwolnienia grupowe to rozwiązanie przez pracodawcę umów o pracę z przyczyn niedotyczących pracowników. Dochodzi do tego przez wypowiedzenie albo porozumienie stron.¹
W artykule opisujemy procedurę i warunki wypłaty odprawy w wysokości 1–3 miesięcznych wynagrodzeń. Wyjaśniamy też, kiedy odprawa przysługuje przy likwidacji stanowiska pracy.²

Czym są zwolnienia grupowe? Definicja i progi

Redukcja zatrudnienia jest zwolnieniem grupowym, jeśli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a liczba rozwiązywanych umów osiąga próg z ustawy o zwolnieniach grupowych.¹
Próg zależy od wielkości zatrudnienia. Tę samą liczbę zwolnień trzeba więc oceniać w odniesieniu do skali firmy.²

Od ilu zwolnionych pracowników stosuje się przepisy o zwolnieniach grupowych?

Przepisy o zwolnieniach grupowych stosuje się od 10 zwalnianych pracowników w firmie zatrudniającej poniżej 100 osób. U większych pracodawców próg wynosi 10% zatrudnienia albo 30 osób.^1,2

Poniższa tabela pokazuje ustawowe progi zależne od liczby zatrudnionych pracowników.¹
Przy zatrudnieniu od 20 do 99 osób próg wynosi co najmniej 10 pracowników.³

Dane w tabeli: 2

Co oznacza zwolnienie z przyczyn niedotyczących pracownika?

Przyczyna niedotycząca pracownika leży po stronie pracodawcy, nie wynika z zachowania ani kwalifikacji zatrudnionej osoby. Taką przyczyną może być likwidacja stanowiska związana ze zmianami organizacyjnymi.
Sama przyczyna nie przesądza jeszcze, czy redukcja osiąga próg zwolnień grupowych. Przy zwolnieniu indywidualnym art. 10 ust. 1 wymaga, aby była ona wyłącznym powodem rozwiązania stosunku pracy.³

Kiedy liczba zwolnień osiąga ustawowy próg?

Liczba zwolnień osiąga ustawowy próg, gdy redukcja obejmuje odpowiednią liczbę pracowników w okresie 30 dni.¹
Liczy się cały ten okres. Nie wystarczy uwzględnić wyłącznie umów rozwiązanych tego samego dnia.²

Czym zwolnienie grupowe różni się od indywidualnego?

Zwolnienie grupowe osiąga próg właściwy dla wielkości zatrudnienia u pracodawcy; zwolnienie indywidualne pozostaje poniżej tego progu. W obu przypadkach przyczyna może nie dotyczyć pracownika. O trybie rozstrzyga skala redukcji w okresie nieprzekraczającym 30 dni.³

Znaczenie mają łącznie trzy kwestie: wielkość zatrudnienia, liczba zwalnianych osób i okres redukcji. Ustawową procedurę stosuje pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników.³

Zwolnienia grupowe krok po kroku: procedura i ochrona pracowników

Zwolnienia grupowe wymagają konsultacji z reprezentacją załogi oraz zawiadomienia urzędu pracy. Pracodawca nie może wręczać wypowiedzeń, zanim dopełni wymaganych formalności.^1,4
Musi też ustalić zasady redukcji i ocenić, których pracowników obejmuje szczególna ochrona. Wypowiedzenia może wręczyć po zawiadomieniu urzędu o przyjętych ustaleniach, chyba że zawiadomienie nie jest wymagane.³

Jak przeprowadzić konsultacje i zawiadomić o planowanych zwolnieniach?

Konsultacje służą ustaleniu zasad zwolnień. Pracodawca pisemnie informuje związki zawodowe o planowanej redukcji i prowadzi z nimi rozmowy. Jeśli związki nie działają, konsultuje się z przedstawicielami pracowników.¹
Na zawarcie porozumienia ze związkami ma nie więcej niż 20 dni od ich zawiadomienia.³

• Informacja dla przedstawicieli załogi wskazuje przyczyny i planowany okres zwolnień. Obejmuje też grupy zawodowe, kryteria doboru, kolejność zwolnień oraz propozycje rozstrzygnięcia spraw pracowniczych.^1,4
• Porozumienie określa sposób postępowania wobec zwalnianych osób i obowiązki pracodawcy. Jeśli nie da się go zawrzeć, pracodawca zapisuje zasady w regulaminie zwolnień grupowych.¹

Termin na zawarcie porozumienia wynosi 20 dni od zawiadomienia związków o zamiarze zwolnień.¹
Jeśli nie wszystkie związki uzgodnią jego treść, przepisy przewidują uzgodnienie z organizacjami reprezentatywnymi. Każda z nich musi zrzeszać co najmniej 5% pracowników. Wskazane progi reprezentatywności wynoszą także 8% osób wykonujących pracę zarobkową dla organizacji należącej do reprezentatywnej jednostki ponadzakładowej oraz 15% dla wskazanej organizacji zakładowej.^1,2

Jak chronieni są pracownicy w wieku przedemerytalnym, w ciąży, na urlopie i na L4?

Szczególna ochrona ogranicza możliwość definitywnego zakończenia stosunku pracy podczas zwolnień grupowych. Pracodawca powinien ustalić podstawę ochrony konkretnej osoby przed wręczeniem jej wypowiedzenia.

• Ochrona przedemerytalna dotyczy pracownika, któremu do wieku emerytalnego pozostały nie więcej niż 4 lata.^1,5
• Ciąża oznacza konieczność uwzględnienia szczególnej ochrony pracownicy przy zmianie warunków zatrudnienia.
• Urlop dopuszcza wypowiedzenie umowy w ramach zwolnień grupowych, jeżeli trwa co najmniej 3 miesiące.^1,2
• Niezdolność do pracy na L4 wymaga uwzględnienia okresu zasiłkowego wynoszącego 182 dni. Znaczenie ma też następujący po nim okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez 3 miesiące.^1,5

Wypowiedzenie zmieniające może zastąpić definitywne zwolnienie szczególnie chronionego pracownika. Pracodawca wypowiada wtedy dotychczasowe warunki pracy lub płacy i proponuje nowe.^1,4
Jeśli nowe warunki obniżają wynagrodzenie, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy do końca okresu ochrony.⁴

Kiedy i jakie informacje przekazać do powiatowego urzędu pracy?

Powiatowy urząd pracy otrzymuje informację o zamiarze zwolnień wtedy, gdy pracodawca zawiadamia związki zawodowe.¹
Po zawarciu porozumienia albo ustaleniu regulaminu pracodawca ponownie informuje urząd o przyjętych zasadach. Kopię tego zawiadomienia przekazuje związkom lub przedstawicielom pracowników.^1,4

Wypowiedzenie w ramach zwolnienia grupowego można wręczyć dopiero po wymaganym zawiadomieniu urzędu.⁴
Stosunek pracy może zakończyć się najwcześniej po 30 dniach od zawiadomienia. Gdy nie jest ono wymagane, termin 30 dni biegnie od zawarcia porozumienia albo ustalenia regulaminu.⁴

Co zarząd i dział HR muszą uwzględnić w procedurze?

Zarząd i dział HR ustalają obiektywne i sprawiedliwe kryteria doboru do zwolnienia. Oceną powinni objąć wszystkich pracowników, których dotyczą przyczyny redukcji.⁴
Kryteria muszą pozwalać na jednolite porównanie osób na porównywalnych stanowiskach. Pracodawca podaje proponowane kryteria w pisemnym zawiadomieniu dla związków zawodowych.³

Procedura łączy udokumentowany dobór pracowników, konsultacje i zawiadomienia. Wymaga również oceny ochrony każdej osoby objętej redukcją. Pracownicy w ciąży można w ramach zwolnienia grupowego co do zasady wypowiedzieć jedynie dotychczasowe warunki pracy i płacy.³

Jak policzyć planowane zwolnienia i ocenić, czy są grupowe?

Planowane zwolnienia należy policzyć i porównać z progiem właściwym dla danego pracodawcy. Rachunek obejmuje także określone porozumienia stron zawierane z inicjatywy pracodawcy. Wlicza się je, jeśli dotyczą co najmniej pięciu pracowników.³

• Liczba zatrudnionych pracowników oznacza liczbę osób, a nie sumę wymiarów etatów. Nie obejmuje pracowników tymczasowych ani osób pracujących na podstawie umów cywilnych.^1,4
• Planowane rozwiązania umów trzeba zapisać dla całego okresu przyjętego do oceny. Przy każdej osobie należy wskazać, czy pracodawca przewiduje wypowiedzenie, czy porozumienie stron.
• Porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy dolicza się, jeżeli dotyczą co najmniej 5 pracowników.¹
• Liczbę zwalnianych pracowników porównuje się z progiem właściwym dla wielkości zatrudnienia u pracodawcy.

O uznaniu redukcji za zwolnienie grupowe decyduje liczba osób objętych rozwiązaniem umów. Suma ich etatów nie jest podstawą rachunku.
Przy zatrudnieniu od 100 do 299 pracowników próg wynosi co najmniej 10% liczby pracowników, a nie wymiarów etatów.³

Odprawa przy zwolnieniu: 1–3 pensje, wypowiedzenie i obowiązki pracodawcy

Odprawa przy zwolnieniu grupowym przysługuje zwalnianemu pracownikowi, a jej ustawowa wysokość zależy od stażu u danego pracodawcy. Przepisy zakładowe mogą przewidywać wyższą kwotę.⁶
Odprawę rozlicza się oddzielnie od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Staż przekraczający osiem lat daje prawo do ustawowej odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.³

Jaki okres wypowiedzenia obowiązuje przy zwolnieniu grupowym?

Okres wypowiedzenia przy zwolnieniu grupowym zależy od rodzaju umowy. Znaczenie ma też staż u pracodawcy albo długość okresu próbnego. Przy umowie na czas określony i nieokreślony wynosi od 2 tygodni do 3 miesięcy.^5,7

Tabela przedstawia okresy wypowiedzenia według rodzaju umowy i stażu lub długości okresu próbnego.⁷
Przy umowie na okres próbny nieprzekraczający dwóch tygodni wypowiedzenie trwa trzy dni robocze.⁸

Kiedy należy się odprawa przy zwolnieniu?

Odprawa pieniężna przysługuje osobie zwalnianej grupowo niezależnie od tego, czy jej staż daje prawo do jednej, dwóch czy trzech miesięcznych pensji.⁶
Wysokości odprawy nie wyznacza okres wypowiedzenia, lecz staż u danego pracodawcy. Od dwóch do ośmiu lat pracy oznacza ustawową odprawę w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia.³

Jak staż pracy i regulamin wpływają na wysokość odprawy?

Wysokość odprawy wynika ze stażu u danego pracodawcy. Przy jej ustalaniu uwzględnia się też korzystniejsze postanowienia zakładowe.⁶
Ustawowa odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.³

Tabela pokazuje ustawową wysokość odprawy dla poszczególnych przedziałów stażu u pracodawcy.⁶

Dane w tabeli: 2

Ustawowy limit odprawy to 15-krotność minimalnego wynagrodzenia z dnia rozwiązania umowy.⁶
Poniższa tabela zestawia minimalne wynagrodzenie z wynikającym z niego limitem odprawy w poszczególnych latach.⁷

Świadczenie zakładowe może być wyższe od ustawowej odprawy. Opisany Program Dobrowolnych Odejść Poczty Polskiej przewidywał dodatkowo 9 miesięcznych wynagrodzeń.⁷
Było to świadczenie z konkretnego programu, a nie stawka należna każdemu zwalnianemu pracownikowi.

Jaka jest rola Gdańskiego Urzędu Pracy w procedurze?

Gdański Urząd Pracy przyjmuje zgłoszenia zwolnień grupowych. Prosi zgłaszających również o identyfikatory firmy, zasięg terytorialny zwolnień i dane osoby odpowiedzialnej za proces.⁶
Zgłoszenie opisuje pracodawcę oraz organizację redukcji. Nie służy wyliczeniu odprawy dla poszczególnych osób.

Odprawa ustawowa zależy od stażu i podlega limitowi. Okres wypowiedzenia oraz dodatkowe świadczenia ustala się osobno.

Zwolnienia grupowe a indywidualne: zakres, ochrona i likwidacja stanowiska

Zwolnienia grupowe i indywidualne różnią się skalą redukcji oraz procedurą. Przy rozwiązaniu umowy z przyczyn niedotyczących pracownika stosuje się jednak takie same zasady ustawowej odprawy.¹
Likwidacja stanowiska może uzasadniać zwolnienie w obu trybach. Pracodawca powinien wykazać, że zmiana rzeczywiście nastąpiła.

Kiedy zwolnienie ma charakter indywidualny?

Zwolnienie indywidualne z przyczyn niedotyczących pracownika występuje wtedy, gdy redukcja pozostaje poniżej progu zwolnień grupowych. Sama nazwa trybu nie rozstrzyga o prawie do odprawy. Znaczenie mają rzeczywista przyczyna rozwiązania umowy oraz sytuacja pracodawcy.

Kogo obejmuje szczególna ochrona przed zwolnieniem?

Szczególna ochrona przed zwolnieniem obejmuje między innymi pracowników w wieku przedemerytalnym i pracownice w ciąży. Dotyczy też osób korzystających z określonych uprawnień związanych z rodzicielstwem. Może wynikać z pełnienia funkcji związkowej albo usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Przed wypowiedzeniem umowy lub zmianą warunków zatrudnienia pracodawca ocenia podstawę ochrony danej osoby.

Zwolnienie grupowe i indywidualne – porównanie w tabeli

Zwolnienie grupowe i indywidualne różnią się skalą redukcji oraz sposobem prowadzenia konsultacji. Zasady ustawowej odprawy można natomiast porównać według tych samych kryteriów.

Tabela zestawia oba tryby. Wskazuje też terminy dotyczące opisanej procedury indywidualnej.

Dane w tabeli: 1

Różnica dotyczy przede wszystkim procedury. Przy zwolnieniu grupowym konsultuje się plan redukcji, a przy indywidualnym rozpatruje rozwiązanie konkretnej umowy.

Pozorna likwidacja stanowiska a prawo do odprawy

Pozorna likwidacja stanowiska nie stanowi rzeczywistej przyczyny zwolnienia, jeśli te same obowiązki pozostają pod inną nazwą stanowiska. Pracownik może zakwestionować przyczynę wypowiedzenia. W tym celu może porównać swój dawny zakres obowiązków z organizacją pracy po zwolnieniu. O prawie do odprawy rozstrzyga rzeczywista przyczyna rozwiązania umowy, nie samo określenie „likwidacja stanowiska”.

Skala redukcji wyznacza tryb zwolnienia. Rzeczywistą przyczynę oraz ochronę konkretnego pracownika trzeba ocenić odrębnie.

Nowa praca po zwolnieniu grupowym: od czego zacząć?

Poszukiwanie nowej pracy po zwolnieniu grupowym można zacząć od dostępnego wsparcia zawodowego. Warto też uwzględnić możliwość powrotu do dotychczasowego pracodawcy. Outplacement to pomoc osobom zwalnianym w znalezieniu kolejnej pracy. Może obejmować diagnozę kompetencji, szkolenia, coaching i pośrednictwo pracy.⁹

Ponowne zatrudnienie jest możliwe, gdy pracodawca znów przyjmuje osoby z tej samej grupy zawodowej. Zwolniony grupowo pracownik musi zgłosić zamiar powrotu.⁴
Ma na to 1 rok. Obowiązek ponownego zatrudnienia uprawnionej osoby dotyczy okresu 15 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy.⁴

Wsparcie w zmianie pracy może dotyczyć większych grup. W opisanym funduszu wskazano próg 200 pracowników tracących zatrudnienie.⁹
Dla około 770 byłych pracowników Fiat Auto Poland planowano 1,2 mln euro z tego funduszu.⁹ Urząd pracy podjął też działania po zwolnieniu 435 pracowników walcowni rur w Zawadzkiem. Według przytoczonych danych pracę znalazło ponad 80% zwolnionych.⁹

W samym sierpniu 2024 roku 27 zakładów zadeklarowało zwolnienie 2,4 tys. osób. Na koniec sierpnia zgłoszone plany dotyczyły 19,8 tys. osób i pochodziły od 161 zakładów.⁷
Możliwy powrót do poprzedniego pracodawcy nie zastępuje poszukiwania nowej pracy.¹⁰

Ceny i warunki sprawdzone u źródeł: październik 2026.