Dodatkowy urlop dla osób z niepełnosprawnością

Dodatkowy urlop wypoczynkowy pracownika z niepełnosprawnością ustala się proporcjonalnie do etatu. Jeśli pracownik nabył już do niego prawo, przy zatrudnieniu przez część roku stosuje się zasady rozliczania urlopu wypoczynkowego.
Przy pełnym etacie roczny wymiar wynosi 10 dni roboczych¹. O wysokości uprawnienia decydują także moment jego nabycia i okres zatrudnienia².

Czym jest dodatkowy urlop dla osoby z niepełnosprawnością?

Dodatkowy urlop wypoczynkowy powiększa pulę zwykłego urlopu pracownika. Przysługuje osobie zaliczonej do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności. Lekki stopień nie daje takiego prawa^3,4.

Pracodawca bierze pod uwagę stopień niepełnosprawności, nie sam fakt posiadania orzeczenia. Dodatkowy urlop nie zastępuje zwykłego urlopu wypoczynkowego.
Pula 10 dni przysługuje pracownikom ze stopniem znacznym lub umiarkowanym, ale nie ze stopniem lekkim⁵.

Kto nabywa prawo do 10 dni dodatkowego urlopu i kiedy?

Pierwszy urlop dodatkowy pracownik nabywa po przepracowaniu 1 roku od dnia następującego po zaliczeniu go do uprawniającego stopnia niepełnosprawności⁶. Od tej daty liczy się wymagany okres pracy. Nie jest to jeszcze dzień, od którego pracownik może wykorzystać urlop⁴.

Wymiar pierwszego urlopu dodatkowego jest pełny, nawet gdy prawo powstaje pod koniec roku kalendarzowego⁷. Liczba miesięcy pozostałych do końca roku nie zmienia tej zasady.
Pracodawca nie pomniejsza pierwszej puli z powodu późnej daty nabycia uprawnienia⁸.

Dodatkowy urlop dla osób z niepełnosprawnością: podstawa prawna i obowiązki pracodawcy

Dodatkowy urlop wynika z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Pracodawca ustala go odrębnie od urlopu przewidzianego w Kodeksie pracy. To rozróżnienie ma znaczenie przy ustalaniu prawa, rozliczaniu dni i sporządzaniu świadectwa pracy.
Podstawą prawa do wskazanego wyżej pełnoetatowego rocznego wymiaru dodatkowego urlopu jest art. 19 ust. 1 ustawy o rehabilitacji⁵.

Urlop z ustawy rehabilitacyjnej nie przysługuje pracownikowi, który ma prawo do zwykłego urlopu przekraczającego 26 dni roboczych^1,3. Odrębny urlop dodatkowy także wyłącza to uprawnienie, chyba że jest krótszy – wówczas stosuje się urlop z ustawy rehabilitacyjnej¹. Przed ustaleniem puli pracodawca ocenia pozostałe uprawnienia urlopowe pracownika⁴.

Dodatkowy urlop oraz zwolnienie od pracy na turnus rehabilitacyjny podlegają wspólnemu limitowi. Ich łączny wymiar nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym⁶.
Dni wykorzystane na turnus zmniejszają pulę pozostającą w ramach tego limitu⁴.

Czy przy obliczaniu urlopu proporcjonalnego łączyć urlop podstawowy z dodatkowym? Nie. Pracodawca ustala obie pule osobno i osobno wykazuje wykorzystane dni w świadectwie pracy⁷. Każde uprawnienie zachowuje dzięki temu własną podstawę rozliczenia.
Przy pełnym etacie i co najmniej 10-letnim stażu pracownik ma 26 dni urlopu podstawowego oraz 10 dodatkowego, łącznie 36 dni⁹.

Czy dodatkowy urlop dla osoby niepełnosprawnej liczy się proporcjonalnie do części roku pracy?

Pierwszy dodatkowy urlop wypoczynkowy rozlicza się inaczej niż urlop w kolejnych latach. Późna data nabycia prawa nie zmniejsza pierwszej puli, ale zakończenie zatrudnienia w trakcie kolejnego roku wymaga rozliczenia proporcjonalnego^3,10.
Wymiar etatu ocenia się osobno, niezależnie od liczby przepracowanych miesięcy⁸.

Tabela zestawia pierwszy i kolejny dodatkowy urlop pod kątem nabycia prawa, części roku oraz wymiaru etatu. Prawo do pierwszej puli powstaje po przepracowaniu roku od zaliczenia do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności⁵.

Dane w tabeli: 3,8,10

Czy pierwszy dodatkowy urlop nabyty pod koniec roku liczy się proporcjonalnie? Nie. Data nabycia prawa sama w sobie nie pomniejsza pierwszej puli według miesięcy pozostałych do końca roku³. Proporcja związana z etatem to inna kwestia niż proporcja wynikająca z okresu zatrudnienia.
Jeśli prawo powstanie w grudniu, przy pełnym etacie przysługuje pełny, wskazany wyżej roczny wymiar dodatkowego urlopu, a nie 1/12 tej puli².

Jak zaokrąglać miesiące i dni przy proporcjonalnym rozliczeniu urlopu? Kalendarzowy miesiąc pracy odpowiada wtedy 1/12 rocznego wymiaru⁷. Niepełny miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca, a niepełny dzień urlopu – do pełnego dnia⁷.
Zaokrąglenie dnia urlopu proporcjonalnego wynika z art. 155³ § 1 Kodeksu pracy¹¹.

Wniosek: część roku nie zmniejsza pierwszego dodatkowego urlopu. Ma natomiast znaczenie przy proporcjonalnym rozliczaniu urlopu w kolejnych latach.
Przy rozwiązaniu umowy po trzech miesiącach kolejnego roku 3/12 z 10 dni daje po zaokrągleniu 3 dni¹¹.

Koniec zatrudnienia w trakcie roku przy 1/2 etatu: jak ustalić należny urlop?

Po rozwiązaniu umowy o pracę z osobą zatrudnioną na część etatu pracodawca ustala należny urlop według etatu i okresu zatrudnienia. Gdy pracownik zmienia pracę w trakcie roku, każdy pracodawca rozlicza uprawnienie za czas zatrudnienia u siebie⁶.
Przy już nabytym prawie, 1/2 etatu i sześciu miesiącach pracy należny urlop wynosi po zaokrągleniu 3 dni¹¹.

• Ustalenie uprawnienia pracownika pozwala odróżnić urlop nabywany w kolejnym roku od pierwszej puli.
• Okres zatrudnienia obejmuje rozliczaną część roku przepracowaną u pracodawcy, z którym kończy się umowa.
• Wymiar etatu wyznacza roczną pulę dodatkowego urlopu, którą następnie rozlicza się za okres zatrudnienia.
• Wykorzystany urlop dodatkowy odejmuje się od należnej puli, aby ustalić część pozostałą do rozliczenia.

Tabela pokazuje należny urlop według etatu i okresu zatrudnienia pracownika, który nabył już do niego prawo. Przy 3/4 etatu roczna pula wynosi 8 dni, a za sześć miesięcy zatrudnienia – 4 dni¹¹.

Dane w tabeli: 6,7,10,11

Niewykorzystany dodatkowy urlop przechodzi na następny rok jako urlop zaległy, jeśli zatrudnienie trwa nadal. Po rozwiązaniu umowy za niewykorzystaną część pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny⁶. Jest to wypłata zamiast urlopu, którego pracownik nie może już wykorzystać u tego pracodawcy.
Podstawę ekwiwalentu stanowi art. 171 § 1 Kodeksu pracy¹¹.

Rozliczenie końcowe uwzględnia należną pulę za okres pracy i wykorzystane dni. Pozostałą część obejmuje ekwiwalent.
Jeżeli z 3 należnych dni pracownik wykorzystał 1 dzień, do wypłaty ekwiwalentu pozostają 2 dni¹¹.

Dodatkowy urlop dla niepełnosprawnych na część etatu: wymiar w dniach i rozliczenie w godzinach

Dodatkowy urlop osoby zatrudnionej w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru etatu. Roczną pulę określa się w dniach, ale wykorzystanie urlopu rozlicza w godzinach. O liczbie godzin odpisanych za nieobecność decyduje czas pracy zaplanowany na dany dzień.
Przy 1/2 etatu roczny wymiar wynosi 5 dni¹¹.

Tabela porównuje roczny wymiar dodatkowego urlopu dla dwóch części etatu po zaokrągleniu do pełnego dnia. Przy 3/4 etatu iloczyn 10 dni i wymiaru etatu wynosi 7,5 dnia, czyli po zaokrągleniu 8 dni¹¹.

Dane w tabeli: 6,11

Rozliczenie godzinowe polega na udzieleniu urlopu na czas pracy zaplanowany w dniu nieobecności. O tę liczbę godzin pracodawca pomniejsza saldo. Sam etat nie przesądza o długości konkretnego dnia pracy; określa ją rozkład czasu pracy.
Jeśli zaplanowano 4 godziny pracy, z salda odlicza się 4 godziny¹¹.

Wymiar dodatkowego urlopu zależy od etatu. Przy jego wykorzystaniu liczą się z kolei godziny pracy zaplanowane na dzień nieobecności.
Dla pracownika objętego 7-godzinną dobową normą czasu pracy jeden dzień urlopu odpowiada 7 godzinom¹².