Zasiłek opiekuńczy — na dziecko i członka rodziny

Zasiłek opiekuńczy przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, gdy musi osobiście zaopiekować się dzieckiem lub chorym członkiem rodziny i nie może pracować.¹
Wyjaśniamy, kto może otrzymać świadczenie, ile ono wynosi, jakie obowiązują limity dni i jak złożyć wniosek².

Czym jest zasiłek opiekuńczy i kiedy przysługuje?

Powodem ubiegania się o zasiłek może być opieka nad chorym członkiem rodziny albo nad dzieckiem, również zdrowym, które straciło zwykłą opiekę. Świadczenie nie przysługuje między innymi za czas urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego, tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności.³
Miesięczna kwota zasiłku to 80% podstawy jego wymiaru⁴.

Opieka nad dzieckiem i członkiem rodziny – podstawowe zasady

Zasiłek opiekuńczy na dziecko nie jest zarezerwowany dla rodziców biologicznych. Mogą się o niego ubiegać także rodzice adopcyjni i zastępczy oraz opiekunowie prawni.¹ Gdy choruje dziecko lub inny członek rodziny, świadczenie może przysługiwać osobie, która sprawuje nad nim opiekę.¹
O wypłatę za opiekę nad dzieckiem może wystąpić matka albo ojciec. Za ten sam okres otrzyma ją rodzic, który złożył wniosek.⁵ W przypadku chorego dziecka podstawową granicą wieku jest ukończenie 14 lat⁶.

Od czego zależą wysokość i okres wypłaty?

Wysokość i okres wypłaty zasiłku opiekuńczego zależą od podstawy wymiaru oraz od tego, kto potrzebuje opieki. Liczy się także przyczyna nieobecności w pracy.
Zdrowe dziecko wymaga innego uzasadnienia opieki niż dziecko chore. Co do zasady świadczenie obejmuje opiekę nad zdrowym dzieckiem do ukończenia 8 lat lub chorym dzieckiem do ukończenia 14 lat⁶.

Nauka zdalna a prawo do zasiłku opiekuńczego

Nauka zdalna nie jest sama w sobie równoznaczna z nieprzewidzianym zamknięciem placówki. Po takim zamknięciu zasiłek na zdrowe dziecko może jednak przysługiwać.¹
Podstawą może być również choroba niani zatrudnionej na umowę uaktywniającą lub dziennego opiekuna. Dotyczy to także sytuacji, gdy stale opiekujący się dzieckiem małżonek albo rodzic nie może zapewnić opieki.¹ Zamknięcie uznaje się za nieprzewidziane, jeśli informacja o nim dotarła mniej niż 7 dni wcześniej⁶.

Jak udokumentować potrzebę opieki podczas nauki zdalnej?

Potrzebę opieki podczas nauki zdalnej trzeba uzasadnić konkretną przyczyną. Samo prowadzenie zajęć na odległość nie wystarczy.
Jeżeli placówkę zamknięto nieprzewidzianie, zasiłek na zdrowe dziecko przysługuje co do zasady do ukończenia przez nie 8 lat⁶.

• Informacja od placówki pozwala odróżnić jej zamknięcie od prowadzenia zajęć zdalnych.
• Oświadczenie o sytuacji opiekuńczej wyjaśnia, kto zwykle zajmuje się dzieckiem i dlaczego nie może tego robić.
• Informacja o okresie opieki określa dni, za które ubezpieczony ubiega się o świadczenie.

Przyczyna i okres osobistej opieki muszą wynikać z informacji przekazanych przy ubieganiu się o zasiłek. We wniosku Z-15A podaje się datę rozpoczęcia i zakończenia opieki⁷.

Jak sprawdzić uprawnienia i złożyć wniosek o zasiłek opiekuńczy?

Ubezpieczony wskazuje, kto potrzebuje opieki, przez jaki okres i z jakiego powodu. W razie choroby dziecka lub innego członka rodziny potrzebę opieki potwierdza zaświadczenie lekarskie.¹
Następnie wybiera formularz odpowiedni do osoby wymagającej opieki. W przypadku dziecka jest to wniosek Z-15A⁸.

Wniosek Z-15 – jakie informacje podać?

Wniosek o zasiłek opiekuńczy identyfikuje opiekuna i osobę wymagającą opieki. Wskazuje też okres objęty żądaniem wypłaty oraz okoliczności sprawowania opieki.
Wybór formularza zależy od tego, czy chodzi o dziecko, czy o innego chorego członka rodziny. W tej drugiej sytuacji właściwy jest wniosek Z-15B⁸.

Poniższa tabela zestawia formularze z osobą wymagającą opieki. Z-15A dotyczy dziecka, a Z-15B – innego chorego członka rodziny⁸.

Dane w tabeli: 1

Jak przekazać wniosek o zasiłek opiekuńczy?

Wniosek trafia do podmiotu, który ustala prawo do świadczenia i je wypłaca: pracodawcy będącego płatnikiem zasiłków albo ZUS. Płatnik zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób co do zasady sam rozpatruje prawo do zasiłku i wypłaca świadczenie⁹.

• Wnioskodawca ustala, czy zasiłek wypłaca pracodawca, czy ZUS.
• Wnioskodawca wypełnia formularz odpowiedni do osoby wymagającej opieki i wpisuje okres, za który ubiega się o wypłatę.
• Wnioskodawca przekazuje formularz płatnikowi razem z dokumentami potwierdzającymi przyczynę opieki.

Materiał z 2010 r. wskazywał 7 dni od otrzymania zaświadczenia lekarskiego na jego złożenie i 30 dni od złożenia dokumentów na wypłatę. Są to terminy historyczne, a nie aktualne wskazówki.¹⁰
Materiał z 2010 r. opisywał także odwołanie od odmowy do Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w ciągu 30 dni od doręczenia decyzji.^10,11

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku Z-15?

Zaświadczenie lekarskie potwierdza potrzebę opieki nad chorym dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny.¹ e-ZLA jest elektroniczną postacią takiego zaświadczenia.
Zasiłek nie obejmie dłuższego okresu, niż wynika z zaświadczenia, nawet jeśli we wniosku wpisano więcej dni.¹² Przy opiece potwierdzonej e-ZLA liczba dni świadczenia musi mieścić się w okresie wskazanym przez lekarza¹³.

Czy zasiłek opiekuńczy przysługuje na chorego rodzica?

Zasiłek opiekuńczy na chorego rodzica dotyczy opieki nad innym chorym członkiem rodziny, nie nad dzieckiem. To osoba wymagająca opieki przesądza o wyborze formularza. Chorobę rodzica potwierdza zaświadczenie lekarskie, a wnioskodawca podaje okres faktycznie sprawowanej opieki.
Za opiekę nad chorym rodzicem można otrzymać zasiłek maksymalnie przez 14 dni w roku kalendarzowym⁶.

Wniosek i dokumenty dobiera się według osoby wymagającej opieki oraz przyczyny jej sprawowania. Podstawowe formularze to Z-15A dla dziecka i Z-15B dla innego chorego członka rodziny⁸.

Zasiłek opiekuńczy: 80% podstawy i limity 14, 30 lub 60 dni

Kwotę zasiłku wyznacza podstawa wymiaru, a maksymalny czas pobierania świadczenia zależy od osoby wymagającej opieki. Roczny limit jest wspólny dla opieki nad dziećmi i pozostałymi członkami rodziny. Liczba dzieci go nie zwiększa.^1,3
Łączna wypłata nie może obejmować więcej niż 60 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od liczby dzieci wymagających opieki⁶.

Ile dni opieki przysługuje w roku?

Liczba dni zasiłku opiekuńczego zależy od wieku oraz stanu zdrowia osoby potrzebującej opieki. Do okresu świadczenia wlicza się również dni wolne od pracy, także weekendy, jeśli dokument potwierdza potrzebę opieki w te dni.¹²
Rodzice biorą pod uwagę wcześniej wykorzystane dni bez względu na to, którym dzieckiem się zajmowali. Za opiekę nad chorym dzieckiem z niepełnosprawnością, które ukończyło 14 lat, ale nie ukończyło 18 lat, przysługuje maksymalnie 30 dni rocznie⁶.

Ile wynosi zasiłek opiekuńczy przy stawce 80%?

Zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku.¹ Podstawę oblicza się z przeciętnego wynagrodzenia za 12 miesięcy wskazanych w źródle.³
Wypłata zależy więc od podstawy ustalonej dla konkretnego ubezpieczonego, a nie od jednej stawki dla wszystkich rodziców¹⁴.

Przykład oszacowany w źródle dla 2025 r. zakłada stałe wynagrodzenie pracownika w wysokości 8000 zł brutto miesięcznie. Po standardowym odliczeniu składek 13,71% daje to około 5522,56 zł brutto za pełny miesiąc i około 184,09 zł brutto dziennie. Bez danych podatkowych nie da się ustalić kwoty netto. Przykład nie gwarantuje takiej wypłaty każdemu ubezpieczonemu.^3,15

Kiedy obowiązuje limit 14, 30 lub 60 dni?

Limit zasiłku opiekuńczego zależy głównie od wieku i stanu zdrowia dziecka. Inne zasady dotyczą opieki nad pozostałymi chorymi członkami rodziny. Osobną kategorię przewidziano dla chorego dziecka z niepełnosprawnością.¹

Tabela pokazuje roczne limity dni według osoby wymagającej opieki.

Dane w tabeli: 1,3,6

Szczególny okres opieki nad nowonarodzonym dzieckiem w opisanych sytuacjach dotyczących matki trwa maksymalnie 8 tygodni. Obejmuje czas do 56. dnia życia dziecka.^16,17

Opieka nad rodzicem i innymi członkami rodziny – jakie warunki?

Chory rodzic musi pozostawać z opiekunem we wspólnym gospodarstwie domowym podczas sprawowania opieki. Ten sam warunek dotyczy innych chorych członków rodziny.¹⁶
Co do zasady zasiłek nie przysługuje, jeśli opiekę może zapewnić inny członek rodziny. Wyjątkiem jest opieka nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.^3,6

Wiek dziecka, jego stan zdrowia i warunki opieki decydują o prawie do świadczenia oraz właściwym limicie.

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy – projekty i zasady przyznawania

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przewidziano na określone sytuacje, nie jako stałą dopłatę do zwykłego świadczenia. Źródła opisują rozwiązania związane z zamknięciem szkół, nauką zdalną i powodzią.
Każde z nich miało własne warunki oraz okres obowiązywania. Nie należy ich utożsamiać z zasadami zwykłego zasiłku.

Co przewidywały projekty dodatkowego zasiłku opiekuńczego?

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy związany z zamknięciem szkół w 2020 r. obejmował 14 dni.¹⁸
Późniejsze rozwiązanie dotyczyło nauki zdalnej od 20 grudnia 2021 r. do 9 stycznia 2022 r., czyli 21 dni. Okresu tego nie wliczano do limitu zasiłku na ogólnych zasadach.^19,20 Są to rozwiązania historyczne, a nie stałe uprawnienie przysługujące przy każdej nauce zdalnej²¹.

Jakie warunki przewidywały przepisy o dodatkowym zasiłku?

Dodatkowy zasiłek związany z nauką zdalną na przełomie wskazanych lat obejmował dzieci z określonych grup wiekowych. Znaczenie miał również rodzaj orzeczenia. Tabela zestawia granice wieku przewidziane dla tego rozwiązania.²⁰

Dane w tabeli: 21,22

Dodatkowy zasiłek związany z powodzią przysługuje na warunkach opisanych w źródle. Dotyczy sytuacji, gdy powódź zamknie placówkę albo uniemożliwi opiekę niani lub dziennemu opiekunowi.¹
Pracownik i zleceniobiorca składają oświadczenie płatnikowi składek. Osoba prowadząca działalność pozarolniczą przekazuje je do ZUS.¹

Czy dodatkowy zasiłek opiekuńczy oznacza stały dodatek?

Dodatkowy zasiłek przysługuje w związku ze zdarzeniem określonym w przepisach, a nie jako stała dopłata. Czas pobierania świadczenia związanego z powodzią nie pomniejsza rocznego limitu zwykłego zasiłku opiekuńczego.¹
Różnica dotyczy warunków przyznania i liczenia okresu opieki, nie stałego podwyższenia wypłaty²³.

Prawo do dodatkowego świadczenia zależy od warunków przypisanych do konkretnego zdarzenia.

Składki i emerytura a świadczenia za czas opieki

Zasiłek opiekuńczy pochodzi z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; nie jest wynagrodzeniem za pracę. Od samego świadczenia nie nalicza się składek emerytalnych ani rentowych.
Przy rozliczaniu składek trzeba więc odróżnić okres pobierania zasiłku od pozostałego wynagrodzenia pracownika. Ma to znaczenie również dla przyszłej emerytury.

Jak pobieranie zasiłku opiekuńczego wiąże się ze składkami i innymi świadczeniami?

Pobieranie zasiłku opiekuńczego nie oznacza opłacania składek emerytalnych od wypłaconej kwoty. Pracownik nadal może być zatrudniony, ale ciągłość zatrudnienia nie zmienia zasad dotyczących składek od zasiłku.
Dział kadr powinien osobno rozliczyć wynagrodzenie za pracę i świadczenie należne za czas opieki.

Inne świadczenia ocenia się według właściwych dla nich warunków przyznania i okresów pobierania. Zasiłek opiekuńczy nie zastępuje zasiłku chorobowego należnego pracownikowi niezdolnemu do pracy.
Dla emerytury liczy się rozliczenie składek, a nie sama nazwa nieobecności w ewidencji czasu pracy, która zapisuje okresy pracy i nieobecności.

Najczęściej zadawane pytania

Ile będzie wynosił zasiłek opiekuńczy w 2026 roku?

Artykuł nie podaje odrębnej, stałej kwoty na 2026 rok. Wskazuje, że zasiłek wynosi 80% indywidualnej podstawy wymiaru, więc jego wysokość zależy od ubezpieczonego.

Komu należy się zasiłek opiekuńczy nad osobą starszą?

Może przysługiwać osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która osobiście opiekuje się chorym członkiem rodziny, w tym rodzicem. Opiekun i osoba wymagająca opieki muszą prowadzić wspólne gospodarstwo domowe, a limit wynosi 14 dni w roku.

Czy zasiłek opiekuńczy przysługuje podczas urlopu bezpłatnego?

Nie. Artykuł wskazuje, że świadczenie nie przysługuje za czas urlopu bezpłatnego ani wychowawczego.

Czy zasiłek opiekuńczy można pobierać podczas odbywania kary pozbawienia wolności?

Nie. Zasiłek nie przysługuje za czas odbywania kary pozbawienia wolności ani tymczasowego aresztowania.

Czy zasiłek opiekuńczy zastępuje zasiłek chorobowy?

Nie. To odrębne świadczenie, które przysługuje z tytułu konieczności sprawowania opieki, a nie z powodu własnej niezdolności do pracy.

Ceny i warunki sprawdzone u źródeł: październik 2026.