Urlop ojcowski — zasady i wniosek

Urlop ojcowski przysługuje pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko, również przysposobione.¹ W artykule wyjaśniamy, jak skorzystać z urlopu, złożyć wniosek i jakie obowiązki ma pracodawca na gruncie Kodeksu pracy.
Podstawą tego uprawnienia jest art. 182³ § 1 Kodeksu pracy.²

Czym jest urlop ojcowski i komu przysługuje?

Urlop ojcowski przysługuje osobie zatrudnionej na podstawie stosunku pracy i służy opiece nad dzieckiem. Termin jego wykorzystania zależy od tego, czy dziecko się urodziło, czy zostało przysposobione.
W obu przypadkach wymiar urlopu wynosi do 2 tygodni.²

Poniższa tabela porównuje terminy wykorzystania urlopu po narodzinach i przysposobieniu dziecka. W przypadku przysposobienia obowiązuje także granica wieku: urlop można wykorzystać nie później niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.² Oba warunki trzeba uwzględnić przy planowaniu nieobecności.

Dane w tabeli: 1,3

Ile trwa urlop ojcowski i jakie świadczenie przysługuje w tym czasie?

Urlop ojcowski trwa maksymalnie 2 tygodnie. Za ten czas pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński.^1,4
Świadczenie wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego.⁴ Przy ustalaniu podstawy bierze się pod uwagę wynagrodzenie z 12 miesięcy przed urlopem.^4,5

Jakie warunki musi spełnić ojciec, aby skorzystać z urlopu?

Prawo do urlopu ojcowskiego nie zależy od wymiaru etatu. Nie ma też znaczenia, czy umowę o pracę zawarto na okres próbny, czas określony czy nieokreślony.¹ Pracodawca nie może odmówić urlopu wyłącznie z powodu rodzaju umowy lub niepełnego etatu.
Pracownik zatrudniony na pół etatu również może skorzystać z urlopu w wymiarze do 2 tygodni.²

Kto wypłaca zasiłek za urlop ojcowski?

Zasiłek za okres urlopu ojcowskiego może wypłacać ZUS albo pracodawca. To, kto dokonuje wypłaty, nie zmienia wysokości świadczenia należnego ojcu. Zasady dla obu podmiotów przedstawia tabela.

Czy bezrobocie matki wpływa na prawo ojca do urlopu?

Urlop ojcowski przysługuje pracownikowi również wtedy, gdy matka dziecka jest bezrobotna. Jej zatrudnienie ani uprawnienia nie decydują o prawie ojca do urlopu.¹ Pracodawca nie może więc uzależniać udzielenia urlopu od jej sytuacji zawodowej.
Art. 182³ § 1 Kodeksu pracy przyznaje to prawo pracownikowi-ojcu bez warunku zatrudnienia matki.²

Prawo do urlopu ojcowskiego wynika z zatrudnienia ojca, a nie ze statusu zawodowego matki. Krąg uprawnionych określa art. 182³ § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten nie stawia warunku dotyczącego pracy matki.²

Urlop ojcowski w praktyce: zasady korzystania i składania wniosku

Pracownik może wykorzystać urlop ojcowski jednorazowo albo podzielić go na części.¹ Planowany okres nieobecności wskazuje we wniosku, który pracodawca rozpatruje według zasad właściwych dla tego urlopu.
Dopuszczalny podział obejmuje najwyżej 2 części. Każda z nich musi trwać co najmniej tydzień.²

Na jakich zasadach pracodawca udziela urlopu ojcowskiego?

Pracodawca musi uwzględnić wniosek o urlop ojcowski złożony zgodnie z wymaganiami.¹ Pracownik może podzielić urlop maksymalnie na 2 części, z których każda trwa co najmniej 1 tydzień.¹
Tydzień urlopu to 7 dni kalendarzowych. Do okresu nieobecności wliczają się więc także soboty, niedziele i święta.^1,4,6

Po urlopie ojcowskim pracodawca dopuszcza pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Gdy nie jest to możliwe, zapewnia mu stanowisko równorzędne i warunki nie mniej korzystne.¹
Zasady powrotu do pracy określa obecnie art. 186⁴ Kodeksu pracy. Dawny art. 183² został uchylony.²

Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?

Wniosek o urlop ojcowski pracownik składa pracodawcy co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu. Może zrobić to w postaci papierowej albo elektronicznej.¹
We wniosku i załącznikach trzeba wskazać okres nieobecności oraz potwierdzić okoliczności uprawniające ojca do urlopu.⁷

• Okres urlopu i oświadczenie ojca są elementami wniosku. Oświadczenie dotyczy wcześniejszego korzystania z urlopu ojcowskiego.¹
• Dokument potwierdzający urodzenie dziecka należy dołączyć do wniosku dotyczącego dziecka urodzonego przez matkę.¹
• Kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka należy dołączyć do wniosku dotyczącego dziecka przysposobionego.¹

Czym urlop ojcowski różni się od rodzicielskiego i potocznie nazywanego tacierzyńskim?

Urlop ojcowski, rodzicielski i „tacierzyński” nie oznaczają tego samego. Przed zakwalifikowaniem nieobecności pracodawca musi ustalić, z którego uprawnienia korzysta pracownik. Ich zakres zestawia poniższa tabela.

Dane w tabeli: 2

Ile dni urlopu ojcowskiego przysługuje po narodzinach więcej niż jednego dziecka?

Urlop ojcowski po narodzinach bliźniąt ma taki sam wymiar jak po narodzinach jednego dziecka. Urodzenie kilkorga dzieci podczas jednego porodu nie wydłuża urlopu.⁴
Pracodawca nie mnoży zatem jego wymiaru przez liczbę dzieci urodzonych w tym porodzie.⁸

Ojciec wskazuje planowany okres nieobecności we wniosku. Pracodawca udziela urlopu zgodnie z przepisami. Wniosek trzeba złożyć co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu ojcowskiego.²

Szczególne sytuacje: późniejsze zatrudnienie, brak ślubu i odmowa pracodawcy

Ojciec zatrudniony dopiero po narodzinach dziecka także może mieć prawo do urlopu ojcowskiego. Ślub rodziców nie jest warunkiem skorzystania z tego uprawnienia.⁴ Odrębnie ojciec może wykorzystać urlop okolicznościowy z okazji narodzin dziecka.⁴
W razie odmowy udzielenia urlopu ojcowskiego znaczenie mają treść wniosku i dokumentacja zatrudnienia. Z tytułu urodzenia dziecka pracownikowi przysługują również 2 dni zwolnienia od pracy.⁹

Czy ojciec zatrudniony po narodzinach dziecka może skorzystać z urlopu?

Ojciec zatrudniony po narodzinach dziecka może skorzystać z urlopu ojcowskiego, jeśli w czasie urlopu jest pracownikiem. Musi też zmieścić się w terminie przewidzianym na wykorzystanie tego uprawnienia. Pracodawca ocenia prawo do urlopu według sytuacji w chwili jego udzielania, nie według daty rozpoczęcia zatrudnienia.
Po narodzinach dziecka urlop można wykorzystać nie później niż do ukończenia przez nie 12. miesiąca życia.²

Zmiana pracodawcy nie odbiera ojcu prawa do niewykorzystanej części urlopu. Jeśli może z niej skorzystać u kolejnego pracodawcy, informacja o części już wykorzystanej powinna znaleźć się w świadectwie pracy.⁴
Przy zmianie zatrudnienia obowiązuje ten sam łączny limit. Urlop wykorzystany u kolejnych pracodawców nie może przekroczyć 2 tygodni.²

Czy urlop ojcowski można połączyć z urlopem okolicznościowym po narodzinach dziecka?

Pracownik może skorzystać zarówno z urlopu ojcowskiego, jak i ze zwolnienia z okazji narodzin dziecka. Pracodawca rozlicza te nieobecności oddzielnie.¹⁰ Ich odrębne zasady przedstawia tabela.

Dane w tabeli: 4

Czy ślub jest warunkiem uzyskania urlopu ojcowskiego?

Ślub rodziców nie jest warunkiem otrzymania urlopu ojcowskiego.⁴ Pracodawca nie może żądać aktu małżeństwa jako warunku udzielenia urlopu. Przy rozpatrywaniu wniosku liczy się uprawnienie pracownika, nie stan cywilny rodziców.
Art. 182³ § 1 Kodeksu pracy przyznaje urlop pracownikowi-ojcu bez wymogu zawarcia małżeństwa.²

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia udzielenia urlopu ojcowskiego?

Pracownik, któremu odmówiono urlopu ojcowskiego, powinien zachować kopię wniosku i poprosić o podanie przyczyny odmowy. W sporze dotyczącym naruszenia prawa pracy może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzić swoich praw przed sądem pracy.
Za naruszenie przepisów o uprawnieniach związanych z rodzicielstwem art. 281 § 1 Kodeksu pracy przewiduje obecnie grzywnę od 2000 do 60 000 zł.²

Ochrona zatrudnienia związana z urlopem ojcowskim zaczyna się 7 dni przed jego rozpoczęciem.¹ Pracodawca nie może w tym okresie przygotowywać wypowiedzenia ani wypowiedzieć lub rozwiązać stosunku pracy. Przepisy przewidują wyjątki dotyczące winy pracownika oraz upadłości lub likwidacji pracodawcy.^1,11

Późniejsze podjęcie pracy nie wyklucza prawa ojca do urlopu ojcowskiego. Nie wykluczają go także brak ślubu rodziców i wcześniejsze skorzystanie z urlopu okolicznościowego. Każde z tych uprawnień podlega własnym zasadom.

Wniosek o urlop ojcowski, zmiany przepisów i dodatkowe pytania

Wniosek o urlop ojcowski wskazuje pracodawcy planowany okres nieobecności. Pozwala też ocenić, czy pracownik mieści się jeszcze w terminie wykorzystania urlopu. Zmiana przepisów w 2023 roku dotyczyła właśnie tego terminu.
Osobne zasady mają zastosowanie, gdy dziecko trafia do szpitala.

Co zmieniło się w zasadach urlopu ojcowskiego w 2023 roku?

Zmiana Kodeksu pracy w 2023 roku skróciła termin wykorzystania urlopu ojcowskiego. Wiązała się z wdrożeniem unijnej dyrektywy work-life balance. Pracodawca porównuje datę planowanego urlopu z datą narodzin dziecka albo uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu.
Samo złożenie wniosku nie przesuwa terminu wykorzystania urlopu.

Jakie dodatkowe pytania o urlop ojcowski pojawiają się w praktyce?

Hospitalizacja dziecka pozwala pracownikowi przerwać urlop ojcowski, jeżeli dziecko wymaga opieki szpitalnej.¹ Ojciec informuje pracodawcę o przerwaniu nieobecności. Pracodawca ustala, jaką część urlopu pracownik wykorzystał przed przerwą.
Planując dalszą nieobecność, ojciec musi uwzględnić termin, w którym nadal przysługuje mu prawo do urlopu.

Po przerwaniu urlopu z powodu opieki szpitalnej trzeba ustalić wykorzystaną już część. Od tego zależy wymiar urlopu pozostający do wykorzystania. Nadal obowiązuje termin korzystania z uprawnienia.

Ceny i warunki sprawdzone u źródeł: październik 2026.