Odszkodowanie za chorobę zawodową — roszczenia wobec pracodawcy

Odszkodowanie od pracodawcy za chorobę zawodową uzupełnia świadczenia z ZUS. Co do zasady pracownik powinien najpierw dochodzić tych świadczeń.¹
Kiedy pracodawca odpowiada za szkodę? Artykuł wyjaśnia też, jak ustalić wysokość roszczeń i dochodzić zapłaty. Uzupełniający charakter roszczeń wobec pracodawcy wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku o sygn. III PSKP 22/23².

Czym jest odszkodowanie za chorobę zawodową od pracodawcy i od czego zależy jego wysokość?

Odszkodowanie za chorobę zawodową od pracodawcy jest roszczeniem cywilnym pracownika, którego zdrowie ucierpiało wskutek warunków pracy. Kwota zależy od wykazanej szkody i krzywdy. Trzeba też ustalić podstawę odpowiedzialności pracodawcy.
Zgodnie z art. 444 § 1 k.c. naprawienie szkody wynikającej z rozstroju zdrowia obejmuje wszystkie koszty, które z tego powodu powstały³.

Stwierdzenie choroby zawodowej przez inspekcję sanitarną nie przesądza samo o odpowiedzialności pracodawcy w sprawie cywilnej.¹
Pracownik musi wykazać związek szkody z warunkami pracy. Musi również wskazać podstawę odpowiedzialności pracodawcy. Obowiązek wykazania faktów, z których wywodzi roszczenie, wynika z art. 6 k.c.³.

Roszczenie uzupełniające pozwala dochodzić od pracodawcy naprawienia szkody lub krzywdy. Chodzi o skutki objęte żądaniem pracownika. O jego zakresie decydują następstwa choroby, a nie sama nazwa rozpoznania w dokumentacji medycznej⁴.

Kiedy można żądać odszkodowania za chorobę zawodową od pracodawcy?

Pracownik może żądać odszkodowania, jeśli wykaże szkodę, jej związek z pracą i odpowiedzialność pracodawcy. Odpowiedzialność może wynikać z winy, na przykład naruszenia obowiązków BHP. Może też opierać się na zasadzie ryzyka.⁵
Art. 435 § 1 k.c. przewiduje odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo wprawiane w ruch siłami przyrody za szkodę wyrządzoną przez jego ruch³.

Choroba parazawodowa wiąże się z pracą, choć nie figuruje w wykazie chorób zawodowych. Takie schorzenie również może uzasadniać roszczenie. Pracownik musi jednak wykazać odpowiedzialność pracodawcy za jego powstanie.⁵
Jeśli podstawą żądania jest wina pracodawcy, zastosowanie może mieć art. 415 k.c.³.

Na czym polega roszczenie wobec pracodawcy za chorobę zawodową?

Roszczenie wobec pracodawcy dotyczy zdrowotnych i majątkowych skutków choroby, za które odpowiada on na podstawie kodeksu cywilnego. Pracownik może żądać zadośćuczynienia za krzywdę. W grę wchodzi też renta związana z następstwami uszczerbku na zdrowiu.
Świadczenia przyznane przez ZUS pomniejszają wartość zadośćuczynienia i renty, które sąd uzna za należne od pracodawcy.¹ Art. 445 § 1 k.c. pozwala sądowi przyznać pieniężne zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą z rozstroju zdrowia³.

Jak oszacować odszkodowanie i inne roszczenia wobec pracodawcy?

Wysokość roszczeń wobec pracodawcy trzeba oszacować oddzielnie dla udokumentowanych strat majątkowych i krzywdy. Nie jest to jedna, z góry ustalona kwota. Przepisy nie wyznaczają górnego limitu roszczeń związanych z uszczerbkiem na zdrowiu spowodowanym chorobą zawodową.^4,6

• Koszty leczenia obejmują wydatki związane z chorobą. Pracownik potwierdza je rachunkami i dokumentacją medyczną.
• Utracone zarobki ustala się przez porównanie dochodu sprzed choroby z dochodem osiąganym po pogorszeniu zdrowia.
• Krzywda obejmuje ból, ograniczenia w codziennym życiu oraz trwałe następstwa zdrowotne, które pracownik opisuje w swoim żądaniu.

Wycena roszczenia powinna wynikać z wykazanych skutków choroby. Sama z góry przyjęta kwota nie wystarczy.
Art. 361 § 2 k.c. wskazuje, że naprawienie szkody obejmuje poniesione straty i korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć³.

Czym są świadczenia z ZUS z tytułu choroby zawodowej?

Świadczenia z ZUS z tytułu choroby zawodowej należą do ubezpieczenia wypadkowego. Obejmują między innymi jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu. ZUS rozpatruje prawo do świadczenia; roszczenie wobec pracodawcy jest odrębną sprawą.
W okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 marca 2026 r. ZUS wypłacał 1636 zł jednorazowego odszkodowania za każdy 1% uszczerbku⁷.

Czym różnią się świadczenia z ZUS od roszczeń wobec pracodawcy?

Świadczenia z ZUS i roszczenia wobec pracodawcy mają różne podstawy. Różni się również podmiot rozpatrujący żądanie. Zestawienie pokazuje te odrębne ścieżki:

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny. Nie jest to decyzja ZUS o przyznaniu świadczenia.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia inspektor opiera swoją decyzję na materiale dowodowym⁸.

Ile wynosi jednorazowe odszkodowanie z ZUS za chorobę zawodową?

Jednorazowe odszkodowanie z ZUS za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu wynosi 1781 zł za 1% uszczerbku w okresie od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r.⁹
Kwotę świadczenia oblicza się przez pomnożenie ustalonego procentu uszczerbku przez tę stawkę. Stopień uszczerbku ustala się na podstawie orzeczenia lekarskiego¹⁰.

Czy chorobę zawodową można zgłosić po zakończeniu pracy?

Podejrzenie choroby zawodowej można zgłosić także po zakończeniu pracy w warunkach narażenia zawodowego. Chodzi o kontakt z czynnikami szkodliwymi podczas wykonywania obowiązków. Objawy mogą ujawnić się już po ustaniu zatrudnienia.
Art. 235² k.p. dopuszcza rozpoznanie choroby po zakończeniu takiej pracy, jeśli udokumentowane objawy wystąpiły w okresie określonym w wykazie¹¹.

Sposób dokumentowania narażenia zależy od statusu zatrudnienia. Inne materiały służą opisaniu bieżących warunków, a inne odtworzeniu wcześniejszych. Porównanie przedstawia tabela:

Zgłoszenie po zakończeniu pracy wymaga wykazania związku schorzenia z wcześniejszym narażeniem. Dalsze zatrudnienie u tego pracodawcy nie jest warunkiem zgłoszenia.
Przy wysięku opłucnowym wywołanym pyłem azbestu wykaz przewiduje trzy lata na wystąpienie udokumentowanych objawów po zakończeniu narażenia¹².

Jak dochodzić odszkodowania za chorobę zawodową od pracodawcy?

Odszkodowania za chorobę zawodową od pracodawcy dochodzi się na podstawie dowodów dotyczących odpowiedzialności pracodawcy i związku choroby z pracą. Trzeba też udokumentować skutki zdrowotne i finansowe. Pracownik wykazuje wysokość szkody lub krzywdy objętej żądaniem.¹
Gdy ocena związku choroby z pracą wymaga wiadomości specjalnych, art. 278 § 1 k.p.c. pozwala sądowi zasięgnąć opinii biegłego¹³.

Jakie szkody i krzywdy mogą obejmować roszczenia wobec pracodawcy?

Roszczenia wobec pracodawcy mogą obejmować odszkodowanie za szkodę majątkową i zadośćuczynienie za krzywdę. Możliwa jest również renta związana ze zwiększonymi potrzebami lub utratą zdolności do pracy.⁶
Pracownik może żądać zwrotu kosztów leczenia, opieki i dojazdów na leczenie. Może też dochodzić wyrównania utraconych zarobków.^4,5

Jak krok po kroku dochodzić roszczeń wobec pracodawcy?

Pracownik powinien zebrać dowody, które pozwolą mu określić żądanie wobec pracodawcy. Nie każdy istotny dokument musi znajdować się w jego posiadaniu.
Na podstawie art. 248 § 1 k.p.c. sąd może zobowiązać posiadacza dokumentu ważnego dla sprawy do jego przedstawienia¹³.

• Dokumentacja zatrudnienia pomaga ustalić warunki pracy oraz okres narażenia na czynniki szkodliwe.
• Dokumentacja medyczna opisuje rozpoznanie choroby i jej następstwa dla zdrowia.
• Rachunki i dokumenty płacowe potwierdzają poniesione wydatki oraz utracone zarobki.
• Wezwanie do zapłaty przedstawia pracodawcy żądania, ich uzasadnienie i dowody. W razie sporu pracownik może skierować sprawę do sądu.

Zebrane dowody pomagają wykazać szkodę i jej związek z warunkami pracy. Powinny odnosić się do faktów istotnych dla żądania.
Zgodnie z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty ważne dla rozstrzygnięcia, w tym rozmiar szkody i jej związek z pracą¹³.

Jakie terminy mają znaczenie przy dochodzeniu roszczeń od pracodawcy?

Termin na złożenie wniosku o ponowne badanie po zakwestionowaniu orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej wynosi 14 dni.⁹
Dotyczy on orzeczenia lekarskiego, nie wezwania pracodawcy do zapłaty. Roszczeń wobec pracodawcy można dochodzić także po zakończeniu zatrudnienia.^6,14

Uznanie choroby zawodowej a przedawnienie roszczeń wobec pracodawcy

Przedawnienia roszczeń wobec pracodawcy nie należy automatycznie liczyć od formalnego uznania choroby zawodowej. Znaczenie ma chwila, w której pracownik dowiedział się o chorobie i jej związku z pracą. Dokumentacja medyczna pomaga ustalić tę datę.
Zgodnie z art. 442¹ § 3 k.c. roszczenie o naprawienie szkody na osobie nie przedawnia się przed upływem trzech lat od uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie zobowiązanej³.

Kiedy przedawniają się roszczenia związane z chorobą zawodową?

Roszczenia wobec pracodawcy przedawniają się co do zasady po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może nastąpić wcześniej niż po 3 latach od uzyskania wiedzy o szkodzie i tej osobie.⁶
Przed wystąpieniem z żądaniem zapłaty pracownik powinien więc ustalić, kiedy uzyskał tę wiedzę. Ta data ma znaczenie dla biegu przedawnienia⁴.

Najczęściej zadawane pytania

Czy brak dokumentów zatrudnienia po stronie pracownika uniemożliwia ich wykorzystanie w sprawie?

Nie. Sąd może zobowiązać osobę lub podmiot posiadający ważny dla sprawy dokument do jego przedstawienia.

Czy sąd zawsze powołuje biegłego do oceny związku choroby z pracą?

Nie. Może zasięgnąć opinii biegłego, gdy ocena wymaga wiadomości specjalnych.

Czy sama nazwa rozpoznanej choroby określa zakres roszczenia?

Nie. Znaczenie mają następstwa choroby objęte żądaniem, a nie sama nazwa rozpoznania w dokumentacji.

Czy można dochodzić roszczeń za chorobę, której nie ma w wykazie chorób zawodowych?

Choroba parazawodowa może uzasadniać roszczenie. Pracownik musi jednak wykazać odpowiedzialność pracodawcy za jej powstanie.

Czy do szkody majątkowej mogą należeć koszty opieki i dojazdów na leczenie?

Tak. Pracownik może żądać zwrotu kosztów opieki i dojazdów związanych z leczeniem.

Ceny i warunki sprawdzone u źródeł: październik 2026.

Stan prawny na: październik 2026.